Operatör bağımsız veri merkezi nedir?
Operatör bağımsız veri merkezi, herhangi bir telekom operatörüne ait olmayan ve birden fazla operatörün fiber hattını aynı tesiste sunan veri merkezidir. İngilizcede carrier neutral datacenter olarak geçer. Müşteri bağlantı sağlayıcısını kendisi seçer, birkaçını aynı anda kullanabilir ve operatör değiştirmek için sunucularını yerinden oynatmak zorunda kalmaz.
Bu tanımın arkasında basit bir fikir var: binanın sahibi ile internet bağlantısının sahibi aynı şirket olmak zorunda değil. Operatöre bağlı bir tesiste kabininizden çıkan her kablo sonunda aynı şirketin ağına gider. Carrier-neutral bir veri merkezinde ise tesis, operatörlerin hatlarını getirip sonlandırdığı ortak bir buluşma noktası gibi çalışır; hangi ağa ne kadar trafik göndereceğinize siz karar verirsiniz.
Veri merkezi kavramına yeniyseniz önce veri merkezi nedir ve nasıl çalışır yazısına göz atmak, bu yazıdaki ağ ayrıntılarını yerine oturtmayı kolaylaştırır.
Operatöre bağlı veri merkezinden farkı nedir?
Türkiye'de uzun süre veri merkezlerinin önemli bir kısmı doğrudan operatörlerin kendi tesisleri olarak kuruldu. Bu modelin teknik olarak bir kusuru yok; operatör kendi omurgasına çok yakın, iyi işletilen tesisler kurabiliyor. Sorun bağlantı tarafında seçeneğin daralması. Kabin kiraladığınız şirket aynı zamanda tek internet sağlayıcınız olduğunda, yedeklilik, fiyat ve rota konusunda pazarlık alanınız da o şirketin sunduklarıyla sınırlı kalıyor.
Aşağıdaki tablo iki modeli günlük işletme açısından karşılaştırıyor:
| Konu | Operatöre bağlı veri merkezi | Operatör bağımsız veri merkezi |
|---|---|---|
| Bağlantı sağlayıcı | Genellikle tek operatör (tesis sahibi) | Tesise gelen birden fazla operatör arasından seçim |
| Yedeklilik | Aynı operatörün farklı hatları; ortak arıza noktası riski | Farklı operatörler, farklı fiber güzergâhları |
| Fiyat | Tek tedarikçi, sınırlı pazarlık | Operatörler aynı binada rekabet eder |
| Operatör değişikliği | Çoğu zaman tesis değişikliği ve fiziksel taşıma | Yeni bir cross connect çekilir, sunucular yerinde kalır |
| BGP multihoming | Mümkün ama ikinci operatörü binaya getirmek zor | Tasarımın doğal parçası |
| Peering ve IX erişimi | Operatörün politikasına bağlı | Doğrudan erişim ya da tesis üzerinden taşıma |
| Gecikme optimizasyonu | Tek ağın rotalarıyla sınırlı | Hedefe en kısa yolu veren ağ seçilebilir |
Tablonun özeti şu: operatöre bağlı tesis kötü değildir ama bağımlılık yaratır. Operatör bağımsız tesis ise bağlantıyı kabinden ayırarak bu bağımlılığı ortadan kaldırır.
Çoklu operatör kullanmanın avantajları nelerdir?
Gerçek yedeklilik ve yol çeşitliliği
Aynı operatörden iki hat almak kâğıt üzerinde yedeklilik gibi görünür. Ama iki hat aynı kanaldan, aynı köprü altından ya da aynı santralden geçiyorsa tek bir kazı çalışması ikisini birden kesebilir. Çoklu operatör yapısında amaç, hatların bina girişine kadar fiziksel olarak farklı güzergâhlardan gelmesidir. Bu yüzden keşif sırasında yalnızca "kaç operatör var" değil, "hatlar binaya nereden giriyor" sorusu da sorulmalıdır.
Mantıksal yedeklilik de en az fiziksel yedeklilik kadar önemlidir. Bir operatörün omurgasında yaşanan yönlendirme hatası ya da yanlış bir rota duyurusu, o operatörün bütün müşterilerini aynı anda etkiler. Trafiğinizi farklı bir ağ üzerinden de duyuruyorsanız, böyle bir olayda trafik kısa sürede diğer yola kayar.
Fiyat rekabeti ve pazarlık gücü
Aynı binada birkaç operatör varsa her biri müşteriyi diğerine kaptırmamak için daha iyi fiyat ve koşul sunmak zorundadır. IP transit sözleşmenizin süresi dolduğunda başka bir operatöre geçmek, yeni bir cross connect sipariş etmek kadar kolaydır. Bu esneklik sözleşme yenilemelerinde müşterinin elini ciddi şekilde güçlendirir.
Daha düşük gecikme
Her operatör farklı ağlarla farklı noktalarda bağlantı kurar. Kullanıcılarınızın büyük bölümü belirli bir operatörün abonesiyse, o operatörle doğrudan bağlantı kurmak trafiği ara ağlardan geçirmeden hedefe ulaştırır. Oyun sunucusu işleten ya da gerçek zamanlı işlem yapan bir şirket için birkaç milisaniyelik fark doğrudan kullanıcı deneyimine yansır.
Taşınmadan operatör değiştirme
Bu avantaj çoğu zaman ancak bir kez yaşandıktan sonra fark edilir. Operatöre bağlı bir tesiste bağlantı sağlayıcınızdan memnun değilseniz tek gerçek çıkış yolu ekipmanı başka bir tesise taşımaktır; bu da planlama, kesinti ve nakliye riski demektir. Carrier-neutral bir veri merkezinde sunucular yerinde kalır. Değişen tek şey, kabininizden çıkan patch kablosunun hangi operatörün ekipmanına gittiğidir.
BGP multihoming nasıl çalışır?
Multihoming, bir ağın internete birden fazla sağlayıcı üzerinden bağlanmasıdır. Bunu gerçek anlamda yapabilmek için BGP (Border Gateway Protocol) kullanılır. BGP, internetteki bağımsız ağların, yani otonom sistemlerin, birbirine "şu IP bloklarına benim üzerimden ulaşabilirsin" bilgisini ilettiği yönlendirme protokolüdür.
Kendi ASN numaranız ve kendi IP bloğunuz varsa, aynı prefix'i iki ya da üç operatöre birden duyurursunuz. İnternetin geri kalanı bu bloğa ulaşmak için birden fazla yol görür. Operatörlerden biri kesildiğinde onunla kurulan BGP oturumu düşer, o yol tablodan kalkar ve trafik kalan yollardan akmaya devam eder. IP adresleriniz değişmediği için DNS güncellemesi de gerekmez.
Multihoming kurarken dikkat edilmesi gereken birkaç nokta var:
- ASN ve IP bloğu: Kendi ASN'iniz yoksa bir LIR üzerinden sponsorlukla edinilebilir. Operatörün tahsis ettiği IP'lerle gerçek multihoming yapılamaz, çünkü o bloklar operatöre aittir.
- Trafik mühendisliği: AS-path prepend, local preference ve BGP community'leri ile hangi trafiğin hangi operatörden gireceğini ve çıkacağını yönlendirebilirsiniz.
- Tam tablo mu, varsayılan rota mı: Router kapasiteniz yeterliyse operatörlerden tam BGP tablosu almak en iyi çıkış yolunu seçmenizi sağlar. Daha basit kurulumlarda varsayılan rota yeterli olabilir.
- İzleme: BGP oturumlarının, alınan prefix sayılarının ve port hatalarının sürekli izlenmesi gerekir. Düşen bir yedek oturum, asıl hat kesilene kadar bazen günlerce fark edilmez.
Kendi ASN'iniz yoksa ya da yönlendirme ekibiniz küçükse, birden fazla operatörü harmanlayan bir IP transit hizmeti almak da benzer bir yedeklilik sağlar. Bu durumda BGP yönetimini veri merkezi üstlenir, siz yalnızca tek bir bağlantı görürsünüz.
Cross connect, IX ve peering ne işe yarar?
Cross connect, aynı veri merkezi içindeki iki tarafın ekipmanı arasında çekilen fiziksel kablodur. Kabininizden bir operatörün ekipmanına, bir iş ortağınızın kabinine ya da bir internet değişim noktasına uzanan fiber veya bakır bağlantı bu kapsama girer. Operatör bağımsız veri merkezinin değeri büyük ölçüde burada ortaya çıkar: operatörler bir patch kablosu mesafesindeyse yeni bağlantı haftalar değil, kısa bir iş emriyle devreye alınabilir. Teknik ayrıntılar için cross connect bağlantısı sayfasına bakabilirsiniz.
IX (Internet Exchange), birçok ağın ortak bir anahtarlama altyapısı üzerinden birbirine trafik verdiği değişim noktasıdır. Peering ise iki ağın trafiği bir transit sağlayıcıya ödeme yapmadan doğrudan birbirine aktarmasıdır. Örneğin bir içerik sağlayıcı ile bir ISS peering yaptığında, kullanıcıya giden trafik üçüncü bir ağdan geçmez; hem gecikme düşer hem de transit maliyeti azalır.
Transit ve peering birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. Transit size bütün internete erişim sağlar; peering ise en çok trafik alıp verdiğiniz ağlarla daha kısa ve daha ucuz bir yol açar. Sağlıklı bir ağ tasarımında ikisi birlikte kullanılır.
Operatör bağımsızlık kimler için kritik?
Her işletme için çoklu operatör zorunlu değildir. Kurumsal bir web sitesi ve birkaç iç uygulama barındıran küçük bir şirket, iyi bir veri merkezinin harmanlanmış bağlantısıyla rahatça çalışır. Ancak bazı sektörlerde bağlantı doğrudan gelir ve itibar anlamına gelir:
- Hosting firmaları ve bulut sağlayıcılar: Yüzlerce müşterinin trafiği aynı altyapıdan geçer. Tek operatöre bağlı kalmak, o operatördeki her sorunun destek kuyruğuna dönüşmesi demektir.
- İnternet servis sağlayıcıları: Kendi ASN'iyle çalışan ISS'ler için birden fazla upstream ve IX erişimi temel bir ihtiyaçtır.
- Oyun şirketleri: Oyuncular gecikmeye çok duyarlıdır ve oyun sunucuları sık saldırı hedefidir. Farklı operatörler üzerinden kısa rotalar ile güçlü bir DDoS koruması birlikte düşünülmelidir.
- Fintech ve ödeme kuruluşları: İşlem kesintisi doğrudan para kaybıdır; denetim tarafı da iş sürekliliği ve yedeklilik planı görmek ister.
- E-ticaret siteleri: Kampanya dönemlerinde birkaç dakikalık erişim sorunu, sepetlerin yarıda kalması ve reklam bütçesinin boşa gitmesi demektir.
Carrier-neutral bir tesis seçerken nelere bakmalı?
Bir tesisin kendini "operatör bağımsız" olarak tanıtması yeterli değildir. İstanbul datacenter pazarında bu ifade sıkça kullanılıyor; farkı yaratan, ifadenin arkasındaki somut altyapıdır. Keşif ziyaretinde aşağıdaki kontrol listesini kullanabilirsiniz:
| Soru | Neden önemli |
|---|---|
| Tesiste kaç operatör aktif ve kapasiteleri ne? | Tek büyük operatör ve birkaç küçük bayi gerçek çeşitlilik sağlamaz |
| Hatlar binaya farklı güzergâhlardan mı giriyor? | Ortak fiber yolu, çoklu operatörü tek arıza noktasına çevirir |
| Cross connect ne kadar sürede devreye alınıyor? | Esnekliğin pratikte ne kadar işe yaradığını gösterir |
| Hangi IX'lere erişim var? | Peering imkânı gecikmeyi ve maliyeti doğrudan etkiler |
| BGP oturumu ve ASN sponsorluğu sunuluyor mu? | Kendi bloğunuzla multihoming yapabilmeniz için gerekir |
| Bağlantı durumunu izleyebileceğiniz bir panel var mı? | Kesintiyi müşterilerinizden önce sizin görmeniz gerekir |
Lokasyon, enerji ve ulaşım gibi konuları da kapsayan daha geniş bir liste için İstanbul'da veri merkezi seçimi rehberimize göz atabilirsiniz.
NetDC'de operatör bağımsız altyapı nasıl kurgulandı?
NetDC, Bağcılar Mahmutbey'deki İstanbul tesisinde operatör bağımsız modelle çalışıyor. Yurt içi tarafta Türk Telekom, Vodafone ve GibirNet'ten ikişer adet 100G olmak üzere toplam 600G upstream kapasite bulunuyor ve her operatörün hattı tesise fiziksel olarak ayrı bir güzergâhtan geliyor. Operatörler tesis içinde bir patch kablosu mesafesinde olduğu için müşteri ekipmanı cross connect ile doğrudan bağlanabiliyor.
Yurt dışı tarafta GTT, RETN ve BelCloud üzerinden transit; GNM-IX, BIX.BG ve TurkIX üzerinden peering ile toplam 7.2 Tbps kapasiteye ulaşılıyor. Yönlendirme BGP tabanlı, çekirdek anahtarlama yedekli ve bir yol düştüğünde geçiş otomatik. Müşteriler NetUpstream ekranından operatör bağlantı durumunu ve kesinti geçmişini, NetPulse ile de port, optik modül ve BGP oturumlarını izleyebiliyor. Kabin kiralama yapan ya da kendi ASN'iyle gelen müşteriler bu yapının tamamından yararlanabiliyor.